دنیای ارتباطات امروز در گستره امواج رادیویی و دیجیتال تلویزیونی تجلی می یابد. امروزه رادیو و تلویزیون از اجزای جدانشدنی زندگی انسانی هستند. شاهد این امر تعداد شبکه های رادیویی و تلویزیونی است که هر روزه ایجاد می شود و یا درحال پخش برنامه هستند.

در این رقابت سخت برای جذب مخاطب ارائه روشهای نوین و عامه پسند از دلایل موفقیت شرکتها و سازمانهای پخش تلویزیونی است. از این رو بر آن شدم تا تحقیق مختصری درباره روشهای رایج پخش تلویزیونی (Broadcast Delivery Platforms) داشته باشم:

Terrestrial TV or DVB-T Family

در حالت آنالوگ اشغال پهنای بند فرکانسی نسبتا بالا با توجه به تعداد کانالهای ارسالی، یک عیب عمده بوده که در گذر به دیجیتال این مسئله تا حد زیادی حل شده است. از امکانات جانبي به ارسال داده هاي تله تکست مي توان اشاره نمود.

در بخش ديجيتال يا DVB-T با افزايش نرخ بيت تا30 Mbps مي توان از باند فرکانسي بهتر استفاده نمود. با ارتقاي سيستم به DVB-T2 ميتوان صدا و تصوير و ديتا را در PLP (يا Physical Layer Pipes) با مدولاسيون OFDM کد کرده و امکان ارسال نرخ بيتهاي بالاتر و سيگنالهاي HDTV را نيز فراهم نمود. لازم به ذکر است که اين روش در کشورهايي مثل انگلستان، ايتاليا، فنلاند و سوئد استفاده مي شود.

در اين روش با اضافه کردن ويژگيهايي به زير ساختهاي موجود امکان استفاده از پخش DVB-H يا ارسال برنامه براي دستگاههاي قابل حمل نيز به سادگي وجود دارد که امروزه بسيار مورد توجه است و فناوريهاي نوين نیز به اين سمت و سو پيش مي روند.

با توجه به اينکه در کشور ما زيرساختهاي گسترده اي از اين روش (اعم از دکلهاي فرستنده، لينکهاي بين فرستنده ها، فیبر نوری و ...) وجود دارد استفاده از آن به صرفه و منطقي به نظر مي آيد.

Satellite TV or DVB-S Family

اين روش توسط امواج راديويي از ماهواره هاي اطراف زمين تغذيه مي شود که با توجه به طيف فرکانسي وسيعي (در حدود 2GHz بازاي موقعيت Geostationary بر روي زمين) که مي تواند ارسال نمايد، تعداد زيادي کانال را مي تواند ارائه کند. در اين تکنولوژي از فرمت MPEG2 و جديدا در روش DVB-S2 از فرمت MPEG4 هم براي انتقال اطلاعات استفاده مي شود.

براي دريافت اين اطلاعات بايد از آنتنهاي بشقابي (Parabolic Antenna) و دستگاه LNB، در ديد مستقيم ماهواره استفاده نمود و يک دستگاه گيرنده نيز قبل از نمايشگر نصب کرد. استفاده از اين نوع تجهيزات خلاف قوانين جمهوري اسلامي ايران بوده و براي توزيع کنندگان، فروشندگان و خريداران اين تجهيرات مجازات قانوني در نظر گرفته شده است.

پوشش طيف وسيعي از مخاطبان در منطقه جغرافیایی وسيع با توجه به توان و شعاع Beem ماهواره، براي اين روش يک مزيت به حساب مي آيد، اما همين امر باعث مي شود تا نتوان براي يک منطقه خاص برنامه پخش نمود يا برنامه هايي مثل مسابقات فوتبال را که بايد حقوق معنوي آنها رعايت شود، از آن پخش کرد. مخابرات ماهواره اي، داراي مزاياي اقتصادي نيز مي باشد. هزينه هاي ماهواره مستقل از فاصله هستند، درصورتي که هزينه هاي شبکه هاي زميني متناسب با فاصله اند. باوجود اين، پس از پرتاب و در مدار قرارگرفتن ماهواره، هر گاه تعمير نياز باشد، تقريباً غيرممکن يا بسيار مشکل است و به علاوه تجهيزات (ماهواره) در معرض فشارهاي محيطي شديدي هستند.

ارتباطات سيار به راحتي توسط مخابرات ماهواره اي قابل حصول است و اصولا مخابرات ماهواره اي انعطاف پذيري منحصر به فردي در ارتباط بين وسايل نقليه متحرک دارد. در فعاليت هاي جستجو، امداد و ناوبري، ماهواره ها مزايايي عرضه مي کنند که هيچ سيستم ديگري نمي تواند عرضه کند و اين در هنگام وقوع بحران و بلاياي طبيعي که گاها باعث از بين رفتن زيرساختهاي زميني مي شود (و بازسازي اين زيرساختها ممکن است به زودي امکانپذير نباشد)، مي تواند مزيت عمده اي محسوب گردد. از امکانات جانبي به ارسال داده هاي تله تکست، هواشناسي، خبر، تلفن و اینترنت مي توان اشاره نمود.

امروزه با پيشرفتهاي صورت گرفته در فناوري اين روش و ارتقاي DVB-S به DVB-S2 امکانات بيشتري به اين سيستم افزوده شده است. علاوه بر اين پياده سازي DVB-SH يا پخش ماهواره اي بر روي دستگاههاي قابل حمل نيز از امکاناتي است که در آينده نزديک مي توان براي آن متصور شد.

 Community Antenna TV or CATV & DVB-C Family

سيستم پخش ديجيتال کابلي با کد هاي جهاني DVB-C و DVB-C2 شناخته مي شوند. اين تکنولوژي با قابليت پشتيباني از سرعت 6 تا 64 مگابايت در ثانيه براي اولين بار در اروپا مورد استفاده قرار گرفت. سرعت بالاي انتقال اطلاعات و اتصال به شبکه ها بدون احتياج به گيرنده هاي بيروني از مزاياي اين سيستم بود که موجب گرديد از طرف توليد کنندگان محتواي تصويري مورد استقبال قرار گيرد.

در روشهاي قديمي تر سيگنال RF روي کابل کواکسيال يا فيبر نوري ارسال مي شد، امروزه اين سامانه در فرمت DVB-C از فرمت پخش تصوير MPEG-2 پشتيباني مي کند ولي در کد DVB-C2 علاوه بر MPEG-2  از MPEG-4 نيز حمايت شده است.

 DVB-C2 نوع جديدي از تجهيزات گيرنده ديجتال کابلي است که از سال 2008 مورد بهره برداري قرار گرفته است. در سيستم جديد DVB-C2 امکانات فوق العاده پيشرفته اي پيش بيني شده است که اين سامانه را يکي از گزينه هاي مستعد در جهت تحقق دهکده ديجيتال قرار داده است. DVB-C  ها طبق قوانين ايران جزو محصولات مجاز محسوب شده و خريد يا فروش آنها منع قانوني ندارد.

سرويسهاي گوناگون و پيشرفته اي قابليت ارائه بر روي بستر اين فناوري را دارند که از جمله اين سرويسها ميتوان به برنامه هاي راديويي، اينترنت پر سرعت، تلفن و سرويسهاي ديگر اشاره کرد.

معمولا شرکتهاي ارائه دهنده اين سرويس شارژ دريافت مي کنند. اين روش بيشتر در آمريکاي شمالي، اروپا، استراليا و آسياي شرقي (کشورهاي توسعه يافته) متداول است. البته بايد به شرايط اقليمي و زير ساختهاي موجود اين کشورها نيز توجه داشت.

 Internet Protocol TV & Web TV

اين سيستم بر پايه معماري شبکه و مبتني بر IP يا پروتکلهاي اينترنتي کار مي کند. اطلاعات بر بستر اينترنت پر سرعت و يا شبکه هاي با زير ساخت انتقال Packet منتقل مي شوند. لازم به ذکر است که مدل Web TV بر روي زير ساخت شبکه اينترنت ارائه مي شود.

پخش اين فناوري به سه دسته عمده زير تقسيم مي شود:

1-      Live TV : مثل تلويزيونهاي سنتي يک کنداکتور برنامه را بطور منظم پخش مي کند، اما امکان بازبيني برنامه هاي قبلي را نيز با امکان تعاملي يا غير تعاملي بودن، مي تواند داشته باشد.

2-      Time-shifted TV که خود داراي دو دسته بندي است:

الف- CatchUp TV : که مي تواند بصورت تعاملي يا غير تعاملي باشد، برنامه هايي را که در ساعات قبل و يا روزهاي قبل پخش شده با توجه به درخواست يا موقعيت زماني که شما قبلا ديده ايد، باز پخش مي کند.

ب- StartOver TV : برنامه اي را که طبق کنداکتور درحال پخش است براي فردي که تازه به شبکه وصل شده از ابتدا پخش مي کند.

 3-      VOD يا Video On Demand :برنامه ها بر اساس يک دسته بندي يا فهرست ليست قابل دسترسي و اجرا مي باشند.

اين روش هم مثل ديگر روشهاي ديجيتال نياز به STB دارد. قابليت تعريف سطوح دسترسي مختلف و تعيين مجوزها، امکان ارائه سرويسهاي iTV يا تلويزيون تعاملي تنها بر روي اين روش قابل اجراست.

OTT TV: فناوريهاي نوين دنيا به سوي اين روش ميل مي کنند و هم اکنون شرکتهاي بزرگي مثل سوني، گوگل اپل و... تجهيزات سخت افزاري و نرم افزاري پيشرفته اي را براي اين روش ساخته و روانه بازار کرده اند. به اين فناوري OTT TV نيز گفته مي شود که منظور پخش تصاوير تلويزيوني بطور مستقيم براي دستگاههاي کاربران است که چهره جديدي از صنعت تلويزيون را با ايجاد موقعيتهاي تجاري نوين به کاربران معرفي مي کند. نمونه هايي از اين صنعت عبارتند از: Google TV ، You View ، Hbb TV ، SeeSaw و ...

زيرساختهاي اين مدل مي تواند شبکه هاي رايانه اي و يا زيرساختهاي مخابراتي مثل خانواده DSL باشد. که البته نمونه هاي تحت اينترنت آن، بدليل محدوديتهاي قانوني در استفاده از اينترنت پر سرعت و عدم پايداري توزيع اينترنت در کشور ما قابل اجرا به نظر نمي رسد.

در آينده با توسعه DVB-IPDC يا Internet Protocol DataCastingشرايط براي پخش برنامه روي  دستگاههاي قابل حمل نيز فراهم خواهد شد.